Luch 1801.1.K1

Reparatie

Vandaag geeft de Uurwerkzolder een Lu(n)ch met een White Russian cocktail cadeau voor Moederdag. Zoals te zien is op de foto lopen de strepen van het ijs al mooi door in de wijzerplaat van deze White Russian. Het enige wat we nog moeten doen is de Lu(n)ch voorbereiden, dus we gaan er gelijk mee aan de slag.

Deze keer hebben we een Luch 1801 cocktail horloge uit de Retro collectie op de werkbank wat niet loopt. Luch is een horlogemerk uit Belarus wat is opgericht in 1953. Dit horloge komt naar schatting uit de jaren 70. Op de wijzerplaat staat een krabbel wat lijkt op de Russische schrijfwijze van “Luch”, geschreven als “Луч”. Je moet het maar net weten.

Zoals we al weten vanuit de andere artikelen maken we eerst de kast vrij van het grove vuil. Dit doen we met behulp van, je raadt het vast al, een saté prikker.

Als de kast schoon is zetten we het horlogemes tussen de kast en de band en klikken we achterkant los. Hier valt gelijk op dat de wijzerplaat langs de rand groen is verkleurd. Was deze White Russian Cocktail een mix met een Mojito?

Deze verkleuring geeft aan dat er vocht in de kast heeft gezeten en we bekijken de rand van het uurwerk voor verdere indicaties. Hier zien we ook roest langs de kroon en bij de wijzerplaatschroef, geen goed teken. Eens kijken hoe groot de schade is.

We pakken het boterhamzakje om de wijzerplaat te beschermen en beginnen met het verwijderen van de wijzers.

Als de wijzers eraf zijn kunnen we de wijzerplaatschroefjes voorzichtig losdraaien en de wijzerplaat omhoog liften. Gelukkig werk ik op een kruk, anders was ik van m’n stoel gevallen. Wat is het mechanisme verroest. Wonder boven wonder werkt het klik mechanisme nog wel, dus er is nog niks afgebroken. Zo te zien gaan we voor deze lu(n)ch rust-iek eten.

Door al het roest zitten er ook een paar schroeven vast in het uurwerk die we niet meer loskrijgen. Hier komen we later bij terug als we het andere deel van het uurwerk hebben ontleed.

We beginnen met het de-assembleren van het gaande werk en treffen daar de oorzaak aan van het stilstaande uurwerk. Blijkbaar is de shim van de balansbrug losgekomen en in het uurwerk gevallen. Deze shim wordt gebruikt bij de goedkopere uurwerken om een correctie te maken op de brug. De toleranties staan dan niet zo strak waardoor de balansbrug te laag kan komen te liggen. Dit kan ervoor zorgen dat de as van de balans vast komt te zitten en dus niet kan roteren. Om dit te voorkomen kan de horlogemaker in de fabriek een shim toevoegen. Deze shim komt onder de balansbrug zodat er wat meer ruimte ontstaat tussen de lagers van de balans-as. Deze shims kunnen meerdere diktes hebben, bijvoorbeeld 0.02mm, 0.11mm, 0.14mm, etc., waar de horlogemaker in de fabriek een best passende van kon uitkiezen.

Als de onderkant van het uurwerk uit elkaar is kunnen we ons rust-ig focussen op de schroeven aan de wijzerplaat kant. Er is één schroef die we niet loskrijgen. Als eerste overspoelen we de schroef met olie en hopen we dat het zo wat losser komt te zitten, maar helaas. De volgende stap is om de schroef uit te boren. Nu heeft de uurwerkzolder nog geen kolomboor, dus beginnen we eerst voorzichtig met de hand. We plaatsen een boortje van 0.40mm in de handboor en beginnen rustig te boren. Dit duurt alleen erg lang en lijkt er geen aangrijping te zijn in het materiaal. Na bijna een uur besluiten we om het met grof geweld aan te pakken, de Dremel.

We plaatsen het boortje in de Dremel en beginnen de schroef uit te boren met de Dremel. Dit gaat goed, zelfs zo goed dat we niet alleen de schroef uitboren maar ook het schroefdraad… Dat was niet de bedoeling. Gelukkig is deze schroef minder kritisch en zijn er nog twee andere schroeven die het plaatje op zijn plek houden. Laten we het dan maar formuleren als “het horloge is lichter gemaakt voor een verbeterd draagcomfort”.

Om de geschaafde plek nog wat op te lappen gebruiken we een ruimer. Met deze ruimer kunnen we het gat weer rond maken en bramen verwijderen.

En zo is het hele uurwerk uit elkaar en verdeeld over de bakjes, een soort van tapas.

Vervolgens kunnen alle onderdelen worden schoongemaakt. Normaal gesproken gaan de onderdelen gelijk door de Elma Super Automat wasstraat, maar in dit geval gaan we eerst pre-cleanen. Omdat er zoveel roest aanwezig is pakken we eerst de Poetsbak erbij. We bestellen een lekkere IPA bij de Lunch maar drinken hem niet op. Deze IPA gooien we in de poetsbak. Met een kwast beginnen we alle roestige onderdelen te schrobben. Wat komt er veel vuil vanaf.

Als de onderdelen de pre-clean door zijn gaat alles, op de balans en de pallet fork na, door de Elma wasstraat. De wasstraat bestaat uit 3 baden (IPA, Uurwerkreiniger, Demi water) en daarna een droogkoker. De balans en de pallet fork hebben robijntjes die met Schellak zijn vastgezet. Schellak lost op in IPA, het is dus niet zo slim om deze door de wasstraat te halen. De balans en de pallet fork maken we schoon met B-dip, een schoonmaakvloeistof zonder IPA speciaal gemaakt voor dit soort onderdelen.

Als alles schoon is kunnen we de trommelveer opnieuw assembleren in de trommel. We beginnen met de trommelveer in te vetten met wat klokkenvet. Dit doen we door wat vet op een papiertje te smeren en met behulp van een pincet de veer door dit papiertje heen te trekken. Daarna pakken we de Bergeon 2729 mainspring winders erbij. We plaatsen het midden van de veer om het aangrijpingspunt van de hendel en beginnen de veer op te winden in de houder. Wanneer de veer helemaal in de houder zit verwijderen we voorzichtig de hendel. Als we dit niet voorzichtig doen springt de veer uit de houder en kunnen we weer opnieuw beginnen, of erger, dan kan de veer kapot springen. Alles gaat goed en we houden de houder met de veer boven de veertrommel. Even op de knop drukken aan de onderkant van de hendel en we schieten de veer terug in de trommel. Dekseltje erop en de trommelveer is gereed voor assemblage.

En zo kan het uurwerk terug in elkaar. We missen alleen nog een schroef die ook verroest was. Gelukkig heeft den Uurwerkzolder een voorraadje en zoeken we naar een juiste vervanger. Na wat grabbelen komen we dan een goede vervanger tegen met een diameter van 0.55mm. We kunnen door met de assemblage!

En zo kan het uurwerk terug in elkaar. Wat een verschil van voor en na het reinigen.

Als het uurwerk in elkaar zit op het echappement na, geven we alle robijn lagers alvast een druppeltje olie. In dit geval gebruiken we Moebius 9010 voor het gaande werk en Moebies D5 voor de wat minder “snel” lopende onderdelen.

Na het uurwerk een paar keer te hebben opgewonden en de assen lekker te hebben laten draaien is het tijd om het echappement te assembleren. We plaatsen de balans shim op zijn plek en daarna de balans. Als alles begint te tikken ontgrendelen we de robijnlager van de balans en smeren we deze ook met Moebius 9010.

Het horloge tikt weer! Maar tikt het ook goed? We plaatsen het uurwerk op de Timegrapher en beginnen de meting. Wat zien we daar?! Allemaal tik-takjes verspreidt zonder meetresultaten, wat is hier aan de hand?

We leggen het uurwerk onder de microscoop en zien daar een balansveer die helemaal in de knoop zit. Dit zullen we moeten fiksen.

Als eerste halen we de balans los van de balansbrug. Vervolgens klemmen we de balans-as vast in een houder en trekken we de balansveer loodrecht omhoog. Nu we een neerwaartse spiraal hebben is het tijd om dit te fiksen. Met een pincet zoeken we het kruispunt en wippen hem los. Eenmaal los kunnen we de balans terug monteren aan de balansbrug en opnieuw installeren.

Zijn de handelingen lastig te volgen? Geen probleem, zie de video hiernaast die alles met close-ups laat zien. Heel eventjes op 0:33 komt mijn vinger in beeld, dat geeft even een referentie in welk formaat je moet denken.

Na de ontknoping van de balansveer komen we aan bij de volgende ontknoping: Hoe goed loopt het uurwerk? We plaatsen het uurwerk op de Timegrapher en… we krijgen een waarde die we kunnen uitlezen! Het horloge loopt alleen erg snel en na het afstellen kunnen we het niet dichter bij de 0 seconden afwijking per dag krijgen. Het horloge zal dus gemiddeld per dag bijna 5 minuten voorlopen en dat met een amplitude van 300°. Dat betekent dat het uurwerk nu zo soepel loopt dat het zeer efficiënt zijn energie kan overbrengen.

Het is zeer waarschijnlijk dat de balansveer ergens nog een kink heeft die voor deze te snelle afwijking zorgt. De kans is alleen ook zeer waarschijnlijk dat deze horlogemaker de afwijking alleen maar groter gaat maken als hij met de balansveer gaat prutsen. We zullen het uurwerk dus in deze staat houden. We vertellen wel met Moederdag dat de tijd altijd voorbij lijkt te vliegen als we met elkaar tijd doorbrengen.

Nu het uurwerk weer in werkende staat is kunnen we ons gaan richten op de band en het glas. Zoals te zien is op de foto hebben het glas en de band wat krasjes die we liever niet op een geschenk hebben.

Laten we beginnen met de band. Als eerste ploppen we het glas uit de band. Daarna gooien we de band (met de kast) in de ultrasoon. In de ultrasoon zit een sopje van groene zeep met water. Op 40° reinigen we de band voor 5 minuten. Daarna blazen we de band droog met een hitte pistool.

Na de ultrasoon borstelen we eerst de achterkant van de horlogekast. Dit doen we met Scotchbrite groen. De band is verder hoogglas en zullen we dus naar de polijstafdeling brengen.

Als de horlogeband en de kast klaar zijn kunnen we verder met het glas. Het glas heeft vat krassen die we willen verwijderen. Dit is een vlak plexiglas en iedere afwijking in de vlakte zal voor een vertekend beeld zorgen, we moeten het glas dus vlak houden. Sinds kort heeft de polijstafdeling van de Uurwerkzolder ook een lapping machine. Hier kunnen we een schijf op plaatsen met een papje van Cerium Oxide en rustig water op laten druppelen. Vervolgens laten we de schijf rustig ronddraaien en “schuren” we het plexiglas. We schuren door tot alle krasjes egaal zijn verdwenen en wat is het een mooi resultaat!

En zo kan het glas weer terug in de horlogekast worden geplaatst. Wat zijn de horlogekast, band en het glas weer aan het shinen! De volgende stap is om het uurwerk terug in de kast te plaatsen.

Nu de Lu(n)ch klaar is met de White Russian cocktail maken we ons klaar voor het volgende rondje.

Project geslaagd!

Datum: 11-05-2025