Prospera Incabloc - Peseux 336N (1968)
Reparatie
Vandaag trekken we onze nette kleding aan op den Uurwerkzolder met deze Prospera Incabloc dress watch uit 1968.
Deze Prospera heeft wat kuren die we mogen onderzoeken.
Eerst bekijken we of we het horloge nog kunnen opwinden en kunnen laten tikken. Na wat opwindslagen begint het horloge te tikken en leggen we het op de Timegrapher. Met dit apparaat kunnen we een snelle indicatie krijgen over de prestatie van het uurwerk. Een gezond uurwerk heeft een minimale afwijking per dag, een tik-tak afwijking <0.2 ms en een amplitude >280°. In dit geval zien we dat het uurwerk te langzaam loopt en een te lage amplitude heeft. De tik-tak afwijking is met de kroon omlaag ver buiten spec, maar aangezien dit voor de andere posities wel binnen spec is is dit waarschijnlijk zo ontworpen. Als een uurwerk in alle posities de afwijking onder de 0.2 ms wilt krijgen zullen de uurwerkmakers flink hun best moeten doen, wat voor dit uurwerk waarschijnlijk te duur werd.
Nu we weten dat het uurwerk nog tikt kunnen we kijken naar de andere functies. Het valt op dat de datum niet gecentreerd in het venster staat, dit terwijl het niet rond 00:00 uur is. We draaien de tijd handmatig wat door tot we bij 00:00 uur aankomen. We zien de datum bewegen, we horen een klik, maar het blijft half twee. Het lijkt er dus op dat het datum mechanisme ergens te veel frictie ondervindt.
Terwijl we de datum aan het inspecteren zijn zien we ook krasjes op het plexiglas. Deze kunnen we weg polijsten om alles in originele staat te houden.
Om een betere indicatie te krijgen van de staat van het uurwerk zullen we de kast openmaken. Eerst maken we de kast schoon met behulp van een satéprikker. Het hout is namelijk hard genoeg om het vuil te verwijderen maar te zacht om het goud te beschadigen. Al het vuil wat we nu al kunnen verwijderen valt niet het uurwerk in, wat weer schilt tijdens het servicen.
Als het vuil is verwijderd kunnen we de kast openmaken. We bekijken de achterkant van het horloge en gaan opzoek naar een inkeping in de deksel. In deze inkeping kunnen we vervolgens een horlogemes zetten om hem open te klikken. We zoeken en zoeken maar zien geen inkeping. Het enige wat we zien is een inkeping in de ring waar het plexiglas inzit. Is dit dan een front-loader? Dit betekent dat het uurwerk er via de voorkant in is geplaatst. We plakken deze inkeping af met wat tape om beschadigingen van het mes bij een eventuele uitschieter te voorkomen. En *Klik* de ring met het glas is eraf en het is inderdaad een front-loader. Zoals te zien is in de foto is er zelfs een opening in de kast om de stift met kroon eruit te liften.
In de kast schuilt het Peseux 336N uurwerk uit 1965 met 17 robijntjes. Op het internet is er weinig te vinden over dit uurwerk qua opbouw: geen datasheet, geen video’s, geen foto’s of verslagen. We zullen als de Uurwerkzolder het internet helpen met dit verslag!
Nu het uurwerk zichtbaar is kunnen deze ook gaan inspecteren. We zien gelijk al wat vuiltjes in het uurwerk en een verdwaalde druppel olie. Als we dit al zo zien liggen is er een grote kans dat er ook vuil op de plekken in het uurwerk zit die we niet kunnen zien.
We zullen het uurwerk dus een service beurt geven.
We halen het uurwerk uit de kast en beginnen met het verwijderen van de wijzers. Dit doen we met behulp van een boterhamzakje. Het boterhamzakje beschermt namelijk de wijzerplaat als we met de twee tooltjes de wijzers van de asjes afwippen.
Als de wijzers eraf zijn kunnen we de wijzerplaat verwijderen en achterhalen waarom de datum op half 2 staat. Wanneer de wijzerplaat is verwijderd valt het op dat de hamer in de rode cirkel niet goed op zijn plek zit, het gat bij de blauwe pijl zit niet om een pinnetje. Daarnaast zit de hamer ook zo los dat we hem met een pincet kunnen verwijderen. Omdat de hamer niet op zijn plek zat, duwt het uiteinde van de veer bij de blauwe pijl de datum ring naar een halve index, oftewel half 2.
Als we de rest van het datum mechanisme verwijderen treffen we een schroef aan die niks lijkt te doen. Of wacht, dit is de schroef waar het gat van de hamer juist omheen moet vallen! We pakken de hamer erbij en het past precies. Waarschijnlijk heeft het hamer een keer een schok ontvangen en is daarbij losgekomen van de schroef.
En met de gevonden oorzaak voor de halve datum gaan we verder met het de-assembleren van het uurwerk. We halen alles los en met een speciale pincet trekken we de canon pinion los van de tandwiel as. Dit moet erg recht en voorzichtig gebeuren omdat anders de as van het tandwiel afbreekt.
Om grondig te kunnen reiniger trekken we ook de trommelveer open. Dit tandwiel drijft het hele uurwerk aan en heeft binnenin een veer zitten die met de stift wordt opgewonden. De veer is vies en daarnaast is de veer geen platte spiraal meer, hij loopt linksom naar boven. Dit kan ervoor zorgen dat het uurwerk minder goed gaat lopen. Voor nu zullen we de veer eerst goed schoonmaken, invetten en opnieuw plaatsen. Wanneer het horloge in elkaar zit kunnen we kijken hoe goed het uurwerk loopt.
Als het uurwerk helemaal uit elkaar is verdelen we het over de bakjes en gaat het door de wasstraat. Deze Elma Super Automat wasstraat bevat 3 baden: IPA (5 min), Uurwerkreiniger (9 min) en Demi-water (3 min). Als laatste stap heeft deze wasstraat ook een droogstap (7 min). Dit gebeurt allemaal automatisch waardoor de horlogemaker zich parallel kan focussen op de speciale onderdelen.
Zoals te lezen is, is één van de baden een IPA bad. Er zijn twee onderdelen in het uurwerk die schellak bevatten: de balans en de vork. Schellak lost op in IPA, het is dus niet zo slim om deze onderdelen door de wasstraat te halen. Gelukkig heeft de horloge industrie hier een oplossing voor ontwikkeld: Bergeon B-dip. Dit is een schoonmaak oplossing die geen IPA bevat! We halen hier handmatig de balans en de vork doorheen en blazen ze daarna handmatig droog.
En zo ligt alles weer te shinen in het bakje!
We beginnen met het opnieuw assembleren van de trommelveer. We smeren wat klokkenvet op een papiertje en vouwen dit papiertje om de veer. Met behulp van de pincet trekken we het papiertje rond de veer om zo alles lekker in te vetten. Naast de veer smeren we ook de trommel in met wat speciaal vet, Moebius 8300. Dit vet zorgt ervoor dat de veer soepel op en neer kan bewegen wanneer de spanning verhoogd en afneemt.
Vervolgens pakken we de Bergeon 2729 set erbij en gaan de veer opwinden. We plaatsen de veer om de as van de hendel, daarna plaatsen we de hendel in de houder en beginnen rond te draaien. In de hendel zit een pinnetje wat de veer mee zal nemen tijdens het draaien, waardoor de veer in de houder wordt opgewonden. Als de veer helemaal in de houder is opgewonden verwijderen we voorzichtig de hendel. En zo kunnen we door naar de volgende stap.
De volgende stap is om de veer terug in de trommel te plaatsen. We houden de houder met de veer boven de ingevette trommel, klikken op de knop en *PAF* we schieten de veer terug in de trommel. Nu nog even de deksel erop drukken en de trommelveer is gereed om terug in het uurwerk te worden gezet.
We assembleren het uurwerk en geven de robijn lagers weer een verse druppel olie. Als we het uurwerk nu opwinden zonder balans en vork te monteren gaat alle energie van de trommelveer gelijk weer het uurwerk uit, de tandwielen gaan als een gek ronddraaien. Aan het begin van deze klus heb ik dit ook gedaan en toen begon het uurwerk bij het laatste stukje kracht stuiptrekkend rond te draaien. Dit betekend dat het uurwerk ergens vuil heeft wat voor een variërende frictie zorgt. Nu het uurwerk schoon is herhaal ik deze test. De tandwielen beginnen als een gek te draaien en van het ééne op het andere moment staat alles stil, de hele reserve van de trommelveer is op. Dit is een eerste indicatie dat het uurwerk goed schoon is!
We oliën de pallet vork robijntjes nog even met een speciale olie, Moebius 941. Met de microscoop op de werkplek kunnen we goed zien of de druppel olie op het goede oppervlakte komt.
Als de pallet vork is geolied plaatsen we de vork in het uurwerk en daarna de balans. Het uurwerk begint gelijk weer te tikken! We verwijderen voorzichtig de bovenzijde van de balans robijntjes en oliën deze ook.
Nu het horloge weer tikt is het tijd om het uurwerk opnieuw op de Timegrapher te leggen en de score uit te lezen. Zoals te zien is loopt het horloge niet meer achter en is de amplitude ook mooi verhoogd van gemiddeld 204° naar 278°. Daarnaast hebben we de tik-tak afwijking ook kunnen verlagen naar 0.2 ms.
Als tweede test winden we het horloge helemaal op en zetten het gelijk met de klok. Met enige regelmaat checken we of het horloge nog op tijd loopt, en dat is het geval. Na 40 uur tikken valt het horloge dan eindelijk stil, een goeie gangreserve. Het is dus een geslaagde service!
We maken nog even de wijzers schoon met de satéprikker en wat Rodico en kunnen ze daarna terug op de as persen.
En zo kunnen we het uurwerk aan de kant leggen en ons gaan focussen op het glas. Deze had wat krasjes en gingen we weer netjes polijsten om het horloge in originele staat te houden. We beginnen met het verwijderen van het plexiglas. Dit doen we met de Rudolf Flume Ultra Ringe gereedschap set. Dit stuk gereedschap heeft een tang met op de bekken twee puntjes. Deze puntjes gaan in één van de ringen die op de achtergrond staan. Deze ringen hebben ieder een gespecifieerde diameter. We pakken de diameter die om het plexiglas past, in dit geval 300. We plaatsen de ring om het glas, de puntjes van de tang in de gaten van de ring en beginnen te knijpen. Omdat de ring een gespecifieerde diameter heeft kunnen we nooit verder knijpen dan de diameter, wat dus voorkomt dat het plexiglas knapt. De Bergeon 4266 set kan hier ook worden gebruikt, zoals is gedaan bij deze Tissot Chronograph S572, maar hier zit geen beveiliging op qua diameter. Mocht de horlogemaker in de sportschool net 160kg hebben gelift, dan is het verstandig dat er een beveiliging op de klemkracht zit van de glasafnemer.
Door in de tang te knijpen klemmen we het plexiglas in de stalen ring. Het plexiglas zelf zit in de gouden ring ingeklemd achter een inham. We kompressen met het knijpen in de tang het plexiglas dus een klein beetje zodat we het uit de gouden ring kunnen liften. En zo is het plexiglas uit de ring en gereed om naar de polijstafdeling te gaan!
Op de polijstafdeling gaan we aan de slag met Polywatch, een polijstmiddel speciaal voor plexiglas glazen. Je zal het niet snel geloven, maar in de beschrijving staat dat dit middel het best werkt met een oud ondergoed. Of ja, eigenlijk katoen. We beginnen handmatig het glas op te poetsen en na 3 iteraties ziet het glas er weer krasvrij uit.
Nu het glas gereed is om terug in de ring te worden gezet, voeren we het voorgaande proces achterstevoren uit. En zo zit het plexiglas weer in de ring!
Wanneer we de ring met het glas terug op de horlogekast persen valt het op dat er in sommige hoeken een geribbeld patroon zichtbaar is. Als we in het verslag terugkijken is het te zien dat dit patroon ook al in een bepaalde hoek zichtbaar was voor het polijsten. Het polijsten is over het gehele oppervlakte gegaan en heeft ook diepe krasjes verwijderd. Dit zit dus in de structuur van het plexiglas en kunnen we alleen verwijderen door het plexiglas te vervangen. Voor nu laten we het glas zitten om alles origineel te houden.
En zo is deze Prospera weer netjes opgeknapt en gereed voor het volgende nette bezoek. We draaien nog even een rondje voor de spiegel om de looks te bewonderen.
Project geslaagd!
Datum: 24-08-2025