Waltham Curvex Premier L7.25

Reparatie

Vandaag een aanwinst van de Rikketik op den Uurwerkzolder. We hebben hier namelijk een doublé Waltham heren polshorloge. Er staat geen modelnaam op de wijzerplaat of op de kast, maar het lijkt op een horloge uit de Curvex of Premier lijn. Wie weet is het één van de voorlopers, alleen staat deze voorloper nu stil… Eens kijken wat we daaraan kunnen doen!

We openen de kast en wat hebben we geluk gehad, blijkbaar zat het glas los in de kast… Laten we het voor deze reparatie dus eens omgooien en laten we beginnen met het opknappen van de kast en het glas.

De kast is een beetje vies en heeft wat lijmresten van het glas. We maken de kast en de lijmrand schoon met behulp van een saté prikker. De kast is van verguld goud (10 µm dik) die we niet willen beschadigen. Het hout van de saté prikker is zacht genoeg om beschadigingen te voorkomen en hard genoeg om het vuil en de lijmresten te verwijderen.

Als de kast schoon is beginnen we met het gedeelte wat verguld is. Op dit gedeelte zijn wat krasjes en beschadigingen zichtbaar die we weg kunnen polijsten. Het horloge is alleen al oud en het goud oppervlakte is maar 10 µm dik. Als we dit onder de polijstmachine zouden leggen houden we een chrome kleurige kast over, ook mooi maar niet het doel. We gaan dus voorzichtig aan de slag met Cape Cod polijst doekjes. Zoals te zien is zijn deze doekjes al goed gebruikt, op de verpakking staat wel “reusable” maar misschien is het tijd om eens nieuwe doekjes te bestellen. Na wat voorzichtig polijsten met de hand begint de kast weer goud te glanzen met nog wat lichte krasjes in de coating. Dit is authentiek en laten we zitten.

Na de vergulde kast pakken we de deksel erbij. Deze polijsten we ook eerst met de Cape Cod doekjes. Na het polijsten geven we de deksel zijn borstel finish terug. Dit doen we door met de hand wat Scotch Brite over de achterkant te schuren in één richting.

Wanneer de deksel en de kast klaar zijn is het tijd om het glaasje erbij te pakken. Deze heeft ook wat krasjes, maar aangezien dit plexiglas is kunnen we dit gemakkelijk oppoetsen. We pakken wat polywatch erbij om het plexieglas te polijsten met een oud ondergoed. En zo is het glas weer glashelder.

Nu alles gereed is kunnen we het terug in elkaar zetten. We ontvetten het glas en de kast met IPA en leggen een lijntje Hypo Cement klaar. We drukken het glas in de kast, wachten een poosje en voilà…de kast met glas is klaar!

Op naar de volgende stap, het uurwerk. We halen het uurwerk uit de kast en treffen het Waltham L7.25 uurwerk aan. Via het referentie nummer 28645937 kunnen we via de pocketwatchdatabase.com de informatie opvragen. Wat blijkt, dit horloge komt uit 1935!

Het uurwerk tikt niet terwijl de trommelveer volledig is opgewonden. De balans tikt voor een klein poosje en valt dan stil. Het is dus erg aannemelijk dat het uurwerk vies is. Op naar de schoonmaak afdeling!

En zo gaat het uurwerk laagje voor laagje uit elkaar. Wat is het mooi om dit uurwerk te aanschouwen; 1935 en dan zo’n afwerking, echt vakmanschap. Wel kan je merken dat dit nog voor de periode is van reguliere reparaties. De bruggen en platines hebben namelijk nog geen inkepingen waar een schroevendraaier tussen gezet kan worden om het te liften. Pas in de jaren hierna begon Waltham deze “design for repair” toe te passen.

Wanneer het hele uurwerk uit elkaar is komen we aan bij de trommelveer. Tijdens het testen van het uurwerk zonder balans en vork viel het op dat de trommelveer waarschijnlijk niet vies is. Wanneer het uurwerk wordt opgewonden zonder echappement beginnen de tandwielen op het einde van de trommelveer-reserve te spartellen en te schokken als de trommelveer vies is, dit gebeurde nu niet. Dit kan betekenen dat de trommelveer nog schoon is. Om dit te valideren wilden we de trommel openen, maar toen viel er iets speciaals op: deze trommel is niet dicht geklikt… De veer zit op een speciale manier in de trommel met het tandwiel als los deksel. Ik weet nog niet hoe de veer terug in de trommel gaat en als het mis gaat zijn we nog verder van huis. Laten we dus de staat van de veer dus valideren met de duurtest van het uurwerk na de schoonmaak.

En zo is het uurwerk helemaal uit elkaar en gereed om overhandigd te worden aan de schoonmaakafdeling.

Bij de schoonmaakafdeling hebben ze verschillende processen voor verschillende soorten materialen. Zo gebruiken ze voor de reguliere onderdelen de Elma wasstraat. Deze wasstraat bevat een bad van IPA (5 minute), uurwerk reiniger (9 minuten), demi water (5 minuten) en een droger (7 minuten). De mandjes draaien gedurende deze stappen rond in de potten en de draairichting veranderd iedere 30 seconden. Hier is alleen één probleem, er zijn horloge onderdelen die schellak bevatten wat oplost in IPA… Voor deze onderdelen heeft de schoonmaak afdeling Bergeon B-dip. Dit is een schoonmaakvloeistof ontwikkeld voor de horloge industrie die geen IPA bevat en dus voor deze onderdelen met schellak gebruikt kan worden. En zo halen we de balans en de vork door deze B-dip vloeistof.

Stuk voor stuk plaatsen we de onderdelen terug in het uurwerk en oliën we de robijn lagers. Voor de tandwielen met een trage omwenteling en de scharnieren gebruiken we Moebius D5 en voor de tandwielen met een snelle omwenteling (het gaande werk) gebruiken we Moebius 9010. Zoals te zien is op de foto’s zitten deze twee oliën in een soort vulpen. Dit zijn oliepennen waar de olie in een gesloten container zit zodat er geen vuil in kan belanden. Met een naald die in deze container zit en te bedienen is met een knop buiten beeld kunnen we gecontroleerd druppels olie plaatsen.

Als laatste oliën we ook de robijntjes van de vork, hier gebruiken we Moebius 941 voor. Dit doen we met een normale olienaald en geen oliepen. Deze olie gebruiken we namelijk alleen voor deze robijntjes, wat er twee per uurwerk zijn. De Moebius D5 en 9010 worden geplaatst in ronde robijntjes die vaak een kuiltje hebben als reservoir voor de olie. De robijntjes op de vork hebben geen reservoir en zijn vlak. We willen niet dat de olie van dit vlak afdruipt en daarom is Moebius 941 dikker en vettiger qua structuur.

En dan zit het uurwerk in elkaar en begint de balans gelijk te tikken, wat een mooie stap! We leggen het op de Timegrapher maar krijgen geen werkbare uitlezing. We checken de balans en zien dat de amplitude ook erg klein is, ongeveer 120° terwijl het doel ongeveer 300° is.

We leggen het uurwerk onder de microscoop en zien dat dit een Breguet balansveer is, of te wel een Breguet-spiraal. De Breguet-spiraal is een uitvinding van Abraham-Louis Breguet in 1795. In een standaard spiraalveer ligt de veer plat op één niveau, terwijl bij een Breguet-spiraal de buitenste winding omhoogloopt en over de rest van de veer heen buigt. Dit ontwerp zorgt voor meerdere voordelen:

• Symmetrisch ‘ademen’: Door de verhoogde winding zet de veer zich tijdens het tikken niet naar één kant uit, maar blijft deze perfect gecentreerd. De veer 'ademt' als ‘t ware gelijkmatig in alle richtingen.
• Verbeterde isochronisme: Dit is een chic woord voor een constante regelmaat. Of de veer nu strak is opgewonden of bijna ontspannen is, het horloge blijft in exact hetzelfde tempo tikken.
• Minder positiefouten: Omdat de zwaartekracht minder invloed heeft op de beweging van een gecentreerde veer, loopt het horloge nauwkeurig in elke positie (of je nu je pols draait of het horloge op tafel legt).
• Superieure precisie: Het resultaat is een uurwerk dat veel minder afwijkt dan eentje met een platte veer.

Onder de microscoop zien we dat deze veer alleen aan elkaar geplakt zit, is de veer gemagnetiseerd?

We demagnetiseren het uurwerk door het op een blauw kastje met een spoel te leggen. Wanneer er op de rode knop wordt gedrukt ontstaat er een magnetisch veld wat met 50hz van polariteit veranderd. Wanneer het uurwerk nu langzaam omhoog wordt bewogen van het blauwe kastje af worden de onderdelen gedemagnetiseerd.

Na het demagnetiseren klikken de spiraalveer laagjes alleen weer naar elkaar toe tijdens de test. Is de veer dan nog vies? We maken hem opnieuw schoon met B-dip maar ook dit verbetert de situatie niet.

We halen de balans nogmaals door de B-dip, maar deze keer halen we de veer los van de brug. De veer met balans gaat dus in de B-dip en we trekken de veer uit elkaar zodat de B-dip overal tussen kan komen. Na het reinigen besluiten we om de veer te drogen onder de UV-lampen, misschien plakte de B-dip namelijk tussen de spiraallagen. Helaas, ook dit werkt niet en er zit nog steeds een bepaalde smurrie tussen de spiraallagen waardoor de spiraalveer aan elkaar plakt.

De volgende stap is wat hardnekkiger en geeft meer risico, we halen de balansveer door de IPA. Zoals eerder vermeld lost IPA de schellak op waar het robijntje me vast zit. Vanuit deze video van Watch Repair Tutorials halen we de informatie dat de pallet fork robijntjes (nog fragieler) na 3 minuten stilliggen in IPA loskomen en na 2 minuten loskomen wanneer de mechanische schoonmaakmachine wordt gebruikt. Met deze informatie, maar ook het feit dat de balansveer erg vies is, besluiten we de balans voor 5 minuten in een glazenpotje met IPA in de ultrasoon te stoppen. Zoals aangetoond in de improvement competitie van 2021 zorgt het glazenpotje voor een demping in de reinigingskracht, wat nu misschien goed uitkomt. We plaatsen de balansveer in de IPA, in de ultrasoon en reinigen het voor 5 minuten op 60 °C. Na het reinigen zit het robijntje er nog in en is de spiraalveer niet meer vastgeplakt! Op naar de assemblage afdeling.

Bij het assembleren merken we dat de tik-tak niet synchroon loopt. We halen de vork uit het uurwerk en plaatsen de balans terug. Met de virtuele lijnen zien we dat in de 90 jaar van het horloge de klem ring van de spiraalveer iets is verdraaid op de balans-as. Hierdoor zit het impuls robijntje niet meer in het midden van de virtuele lijnen, wat zorgt voor de afwijkende tik-tak. We corrigeren dit door een hele kleine schroevendraaier in de messing klem te zetten en de spiraalveer iets te verdraaien (rode pijl). Na het afstellen blijft het uurwerk wel tikken, maar hebben we nog geen duidelijke uitdraai van de Timegrapher. Tijdens het testen met de wijzers merken we alleen dat het horloge uren voorloopt per dag. We zullen dus nog verder moeten zoeken naar de oorzaak.

Alvast de 360 foto.