Improvement Competition Maart 2021

Boren, Tappenpolijster en Ultrasoon

Welkom bij alweer de derde improvement competition van 2021. Niet alleen de tijd gaat snel, maar ook de improvements hebben een momentum. Voor deze maand hebben we namelijk drie inzendingen die nek aan nek gaan: een ultrasoon reiniger, een tappen polijster en een boor hulpstuk voor de draaibank. Laten we ze eerst stuk voor stuk doornemen.

We beginnen met de inzending van Jorick van de machining afdeling. Hij heeft een hulpstuk gemaakt voor het boren van gaatjes met een minimale diameter van 0.07 mm! Voor zo’n klein boortje is het wel nodig dat de boor stabiel op het materiaal gehouden kan worden. Hier is een mini handboortje van HBM voor bijgewerkt tot het in een hulpstuk van de Wolfjahn & Co draaibank paste. De veer is verwijderd en daarna is de handboor opgespannen in de draaibank. In de draaibank verwijderen we het geribbelde patroon van de handboorhouder en draaien we het naar de juiste diameter. Wanneer de houder van de handboor de juiste diameter heeft van 7.0 mm kunnen we de boor opspannen in het Wolfjahn & Co hulpstuk. Omdat de houder nu is opgespannen kunnen we de boor geleidelijk verplaatsen en de diepte bepalen.

De tweede inzending komt ook van Jorick van de machining afdeling. De afdeling heeft namelijk sinds de aanschaf van de draaibank in juli 2020 een extra upgrade, een tappen polijster. Om de frictie te minimaliseren in het uurwerk is het nodig om de tappen van asjes te polijsten. Dus wanneer er op de draaibank een asje wordt gedraaid voor een tandwiel of een balans is het nodig om de tappen van deze as nog te polijsten. Dit kan soms in de draaibank en soms niet. Daarnaast heeft de draaibank minder controle op de snelheid waardoor er een kans bestaat dat het polijsten te snel gaat, waardoor de diameter te veel wordt aangetast. Gelukkig heeft Steiner hier een speciaal polijst hulpstuk voor gemaakt, de jacot tool. De diameter van het asje van het tandwiel wordt opgemeten en de bijbehorende houders worden op de jacot tool gezet. Het tandwiel wordt op de hulpstukken gelegd en vastgehouden via de twee haakjes aan weerzijde van de spaak van het tandwiel. Wanneer de boog met het touwtje heen en weer wordt bewogen draait het tandwiel rondjes.

Om de tap te polijsten gebruiken we een burnisher, een hele fijne vijl. Voor burnishers heb je verschillende versies, zoals de Bergeon 2933-G en -D. De letter geeft aan waar de afgeronde rand zit. In dit geval hebben we een 2933-D (right-hand). Tijdens het schrijven van dit artikel in 2026 komen we er achter dat right-hand niet staat voor het gebruik van welke hand, maar aan welke kant de tap zit (Tap POV). Met de video microscoop zien we namelijk dat de afronding aan de verkeerde kant zit voor de huidige opstelling… Zo leren wij ook weer iets.

Tijdens het polijsten zorg je ervoor dat de tap en de burnisher elkaar tegenwerken. Als de tap naar je toedraait dan beweeg je de burnisher van je af. Zo polijst je sneller en gelijkmatiger de tap.

En dan alweer de laatste inzending van maart. Deze inzending komt van Jorick van de schoonmaakafdeling, met een ultrasoon reiniger. Voorheen werden onderdelen met de hand via een saté prikker en wat Rodico schoongemaakt. Met deze ultrasoon, met een inhoudt van (BxDxH) = 15 x 13.5 x 15 cm = 3.0L tot de rand waarvan 2.5L functioneel, kunnen we dus tot in de kieren schoonmaken. Laten we dat eens testen!

We vullen de ultrasoon met water en wat glazen potjes met verschillende schoonmaak vloeistoffen. Waarom extra glazen potjes? Voor de schoonmaak van onderdelen gebruiken we verschillende vloeistoffen (IPA, Uurwerkreiniger, Zeep, Demi-water) en om iedere keer de ultrasoon leeg te gooien is ook zo zonde. Door glazen potjes te vullen met de vloeistof wordt het bad zelf niet vies en hoeven we alleen de potjes te verwisselen.

We testen de werking met een vieze band in een potje met water met zeep. We zetten de ultrasoon aan voor 10 minuten op 40 °C en wachten met een kopje koffie. Na de 10 minuten halen we het potje uit de ultrasoon en zien dat het vuil goed is losgekomen, het sopje is namelijk lekker bruin geworden. De band daarnaast is weer een stuk schoner geworden.

Na bijna 5 jaar gebruik vragen we ons af hoe krachtig de ultrasoon eigenlijk is. Een goede manier om dit te testen is om een mandje in aluminiumfolie te wikkelen en te reinigen. De implosies in het bad zullen de folie reinigen, maar als je dun aluminiumfolie hebt zal het de folie kapot maken. Op den uurwerkzolder werken we graag met robuust materiaal en hebben dus alleen extra dik aluminiumfolie, als de ultrasoon hier doorheen komt zit het dus wel goed. We wikkelen het mandje in de folie en plaatsen het in de glazen pot. De glazen pot met een sopje van groene zeep gaat in de ultrasoon met de volgende instellingen:

• Temperatuur: 60 °C
• Reinigingsduur: 10 minuten
• Power: 5 (max)
• Frequency: High

Na 10 minuten halen we de glazen pot uit het bad en inspecteren het mandje. We zien hier een klein gaatje door de dikke aluminiumfolie, dus er is een reinigingseffect alleen minder dan verwacht.

Na 5 jaar hebben we niet alleen meer kennis maar ook een Elma Super Automat die we gebruiken voor het reinigen van de horloge onderdelen. De Elma wasstraat bevat alle baden van IPA, uurwerkreiniger en demi-water, dus de ultrasoon gebruiken we alleen voor horlogebanden, kasten en andere onderdelen. 80% van de ultrasoon activiteiten is momenteel met een sopje van groene zeep. We besluiten daarom de test opnieuw uit te voeren alleen plaatsen we het mandje nu direct in het bad. We vullen het bad aan tot 2.5L en starten opnieuw de 10 minuten. Na 10 minuten halen we het mandje uit het bad en gelijk stroomt al het water door de bodem, de hele bodem van het aluminiumfolie is verdwenen! Dit is de reiniging die we hadden verwacht. De zijkant heeft namelijk ~2 lagen extra dik aluminiumfolie dus daar hadden we weinig destructie verwacht.

Een glazen pot helpt dus om verschillende vloeistoffen in de ultrasoon te stoppen, maar zorgt ook voor een demping in de reinigingskracht. We zullen de ultrasoon dus voortaan direct vullen met een sopje van groene zeep en daar het materiaal in reinigen.

En dan nu de onthulling, wie heeft er gewonnen? Is het de boor, de tappenpolijster of de ultrasoon reiniger met de mandjes test? De board van de improvement competition heeft alles goed overwogen en heeft een besluit genomen. De improvement die heeft gewonnen wordt bijna bij iedere reparatie gebruikt en na 5 jaar vervaardigen we het nog steeds verder. De winnaar is… de ultrasoon reiniger met de mandjes test!

Veel te lang, moet korter: De winnaar is de methode die we na 5 jaar nog steeds vervaardigen en is de ultrasoon reiniger met de mandjes test.

Nog korter: Ultrasoon reiniger met de mandjes test.

Nog korter, kort: MAND!

Datum: 31-03-2021